'Kwakoe' is not a festival
Nederland bedreef slavernij en slavenhandel. In kolonies zoals Suriname en de Antillen hadden mensen in slavernij gedurende vele decennia alles behalve een menswaardig bestaan. Op woensdag 1 juli 1863 trad er een wet in werking die deze mensen onder zeer stringente voorwaarden de vrijheid zou moeten teruggegeven.Vanwege één van de voorwaarden - met name geldend voor deze mensen in Suriname zouden deze pas vanaf 1 juli 1873 'daarvoor in aanmerking komen'. Deze Nederlandse '1 juli 1863 wet' hield in dat slavernij formeel niet langer legaal zou zijn; in de zin van dat de ene mens niet langer het materiële bezit mocht zijn van een ander mens.
In tegenstelling tot bijvoorbeeld een herkregen collectieve vrijheid na een 5 jarige oorlog, moet deze wet meer gezien worden als een markering van het begin van een proces - na 3 eeuwen van slavernij en dus volledige ontheemding - naar een daadwerkelijk bestaan als mens, met waardigheden/vaardigheden en recht op vrijheid en zelfbeschikking. Mensen op zoek naar (herdefiniëring van) een beschaving en volwaardige maatschappelijke participatie.
Deskundigen beweren dat dit proces evenlang kan duren als de periode waarin de ontheemding zich gedurende vele generaties voltrokken heeft.. Dit proces is dus nog steeds gaande. Omdat velen die daadwerkelijke innerlijke vrijheid (nog) niet alszodanig ervaren, worstelen deze nog tot de dag van vandaag met de gevolgen van gebrek aan de voorwaarden voor een menswaardig bestaan. Dit moet echter niet bijvoorbaat als excuus gebruikt worden, maar mag wel kunnen rekenen op enig voorstellingsvermogen van anderen. Zeker van hen die geacht worden beter te weten.
Kwakoe als baken en symboliek
In de rituele Afrikaanse Kromanti-taal afkomstig van Akan-talen als Twi en Fanti uit Ghana (West-Afrika), betekent Kwakoe niets anders dan woensdag. Jongens die op deze dag zijn geboren krijgen automatisch deze (voor)naam mee. Omdat 1 juli 1863 op een woensdag viel, werd de naam (Kwakoe), tevens het symbool voor (streven naar) VRIJHEID, met name in Suriname/Koninkrijk der Nederlanden. De Antillen is in dit opzicht een verhaal apart. De de naam Kwakoe is gaandeweg, representatief geworden voor de wedergeboorte van de 'bevrijde slaaf'. Een bekende mythe is ook dat de eerste zwarte grootgrondbezitter, Kwakoe heette.
In de beleving van met name Afro-Surinamers heeft de naam Kwakoe een associatie met FREEDOM. En omdat iedereen vrijheid koestert, werd deze associatie al gauw een algemeen ervaren feit. Kwakoe means freedom for everyone.
Standbeeld
Sinds 1 juli 1963 staat er een Kwakoe Standbeeld in Paramaribo, de hoofdstad van Suriname. Het beeld dat een vrije Afrikaanse slaaf voorstelt, van wie de ketenen zijn verbroken, is ontworpen en vervaardigd door de beeldhouwer Jozef Ludwig Klas (1923 -1996). Paramaribo telt veel beelden, maar geen ervan is ooit zo populair geworden als dat van Kwakoe. Het beeld werd sinds toen direct geadopteerd als de beste representatie van de ontworsteling aan de Nederlandse slavernij. Het Kwakoe-beeld in Paramaribo, op de hoek van twee van de drukste verkeersaders ( de Zwartenhovenbrugstraat en de Dr. Sophie Redmondstraat, vlakbij de altijd levendige busstandplaats die bekend staat als Ondrobon), is met regelmaat het trefpunt voor konmakandras, ontmoetingen en manifestaties.
Historische link
Het is de slavernij en de koloniale geschiedenis van ons Koninkrijk, die de onze landgenoten uit overzeese (ex)koloniën zoals Suriname, ook aan deze kant van de oceaan heeft gebracht. Allemaal ook Nederlanders, op zoek naar verdere verbetering van hun leefomstandigheden en deels ook ingegeven door onzekerheid over de toekomst van het afscheidend overzees gebiedsdeel. Paramaribo werd verruilt voor Amsterdam. Deze Nederlanders - product van een gezamenlijke geschiedenis - wilden een nieuw bestaan opbouwen aan de Noordzee zijde van hun land. Zij brachten naast zichzelf ook gewoonten, andere kennis en cultuur; eten zoals roti, pom, bakkeljauw, maar ook Fernandes softdrinks, Kasekomuziek, Chutney, EN bijvoorbeeld 'Kwakoe' mee.
Kwakoe meets Kwakoe
Het symbool en de beleving daarvan vond hier al gauw haar beslag. Een jongerenorganisatie in de Bijlmermeer werd ernaar vernoemd. De naamgeving diende om de doelstelling van de organisatie te verhullen. Deze Surinaamse Jongeren organisatie - JC Kwakoe - heeft in haar bestaan vanaf 1975, vele kampioenen op diverse gebieden voortgebracht. Met het grootste gemak combineerde het welzijns- en cultureelwerk met het ontplooien van bijvoorbeeld sportactiviteiten. Uit de boezem van deze organisatie - met een nadrukkelijke gedachte bij de beleving van Kwakoe - werd het uiteindelijke Kwakoe Zomer Festival geboren. Een uitgebreide uitéénzetting van het verloop daarvan tussen 1976 en 2007, zou me nu te ver voeren.
Het Kwakoe festival ontwikkelde zich in de jaren 90 van een als sporttoernooi gestartte event, tot een heus zomerfestival dat honderduizenden bezoekers uit alle delen van het land en daarbuiten wist te trekken. Onder voorzitterschap van Winston Kout (ondernemer), werd de organisatie van het festival losgekoppeld van de stichting Jongerencentrum Kwakoe en werd het ondergebracht bij de nieuw opgezette organisatie Stichting Kwakoe Events.
Kwakoe Zomer Festival
Omstreeks 1999 werd er een professionaliseringsslag ingezet om het intussen grootste openlucht evenement in Nederland mee te laten komen met de omstandigheden van de tijd. Voorwaarde bleef dat er absoluut niet getornd mocht worden aan de authenticiteit en oorspronkelijke doelstelling ervan. Het voetbaltoernooitje van de jaren 70 was echter inmiddels uitgegroeid tot een activiteit waaraan vele andere culturele en etnische groepen wilden deelnemen. Ze wilden ook bij Kwakoe horen. De heersende Afro Surinaamse gastvrijheid vormde alles behalve een belemmering daartoe.
Het Kwakoe Zomer Festival ging mede door deze ontwikkeling het nieuwe millennium in als dé multiculturele vrijgevochten belevenis met een record aan onderdelen. Hiervan noem ik er een paar: Competitie met hoogstaand voetbal en andere sporten, korjaalwedstrijden, American football, boksen, oude spelletjes, Djaran Kepang, Afrikaanse dansdemonstraties, een podium voor kunst met exposities, beurs voor kleine binnenlandse en buitenlandse ondernemers, uitreiking van de Kwakoe Award, Jongeren eiland, culturele muziekoptredens, danszalen (soul salsa, chutney, kawina en kaseko), Little Miss Kwakoe-verkiezing, bezoek van hoogwaardigheidsbekleders uit binnen en buitenland, conferenties, Lezingen, tropische producten, allerhande workshops, een banenmarkt, stands van Goede Doelen organisaties, vakbeweging en politiek partijen die zich presenteerde in de non-profit area, wat te denken van de talrijke kinderactiviteiten op een speciaal daarvoor ingericht kindereiland, diverse culinaire stands, maar ook werd er een kwakoekrant uitgegeven, was dagelijks het Kwakoe Radio magazine te beluisteren in heel Nederland, waren er oude ambachten te zien. Je kunt het zo gek niet noemen.
Velen hebben er hun geliefden leren kennen, zijn er ontelbare initiatieven geboren om maar wat van de wat meer onzichtbare spinn-off effecten te noemen. Zeker valt niet te verwaarlozen de economische spinnoff die het genereerde. Djogo bier, maar ook tal van andere producten en diensten hadden bijvoorbeeld anders nooit met succes vermarkt kunnen worden. Niet in de laatste plaats is vermeldingswaard dat het de meer dan 150 vrijwilligers waren, die zich jaarlijks gedurende meerdere weekenden met hart en ziel inzette om het festival mogelijk te maken,
.allemaal voor 'Kwakoe'.
Het Kwakoe Zomer Festival steunde niet op financiële pilaren, maar had een fundament dat uit familiebanden en tradities was opgebouwd; het geheime wapen voor een evenwichtige sociale infrastructuur, zoals geroemd in diverse publicaties. Antropologe Hanne Reus onthulde dit gegeven in haar boek: It's Kwakoe Time! Deze Kwakoeloge is van oordeel dat het sociaal kapitaal een belangrijke compensatie vormde voor het zeer krappe financiële budget en daardoor in al die jaren het festival op de been hield. Het sociaal kapitaal werd verkregen uit de grote herkenbaarheid en betrokkenheid die de lokale bevolking met het festival had. Allemaal spontaan ingegeven door een behoefte van duizenden Surinaamse migranten die rond 1975 de Bijlmermeer maakten tot wat het is geworden.
Kwakoe Zomer Festival is geschiedenis
Aan dit Kwakoe Zomer Festival kwam er in 2008 een abrupt einde, toen de Stichting Kwakoe Events een vergunning voor het nog langer organiseren ervan werd geweigerd. Hoofdzakelijke reden: 'Kwakoe' was nog precariobelasting schuldig. (Overigens geldt dit achteraf - op het moment niet meer voor dergelijke activiteiten in Amsterdam Zuidoost). De organisatie heeft er toen nog alles aan gedaan om dit besluit te laten heroverwegen en daarbij nadrukkelijk gewezen op de gevolgen. De rechtspersoon van zon bijzonder event moet er namelijk één zijn die op onbaatzuchtig manier bereid en in staat is om zich op een gepaste afstand tot de spontaniteit (en authentieke karakter ervan) in hoofdzaak te beperken tot het bewaken van de randvoorwaarden. Een kwaliteit die niet voor het oprapen ligt, want de dominee moet tevens de koopman zijn.
De vraag die sinds toen recht overeind is blijven staan, is, of de beslisser voor verstrekking van de vergunning de organisatie van weleer heeft getroffen of zichzelf in de vingers heeft gesneden. Het festival was immers van (de) bewoners van Amsterdam Zuidoost.
Nostalgie
Het Kwakoe Zomer Festival was geen commerciële activiteit. Het was een sociaal-cultureel event met een maatschappelijke waarde, die haar oorsprong en bestaansrecht ontleende aan een spontaan gegroeide behoefte. Niet vanuit een tekentafel opgezet is door een kermisexploitant die een commercieel doel (winstoogmerk) erop na hield. Zich qua veiligheid op aanvaardbaar niveau kon voltrekken in tegenstelling tot traditionele evenementen van een dergelijke omvang. Die zijn in de regel heel onpersoonlijk van karakter moeten het bijvoorbeeld uitsluitend moet hebben van tientallen dure beveiligers.
Kwakoe draaide op moeders, vaders, ooms neven, nichten en zelfs omas van de bezoekers voor wie het in eerste instantie bedoeld was. Het was een belevenis die in een grote behoefte voorzag en waarmee het stadsdeel haar voordeel kon doen. Een cultureel maatschappelijke belevenis die uniek was voor Nederland. "Made in tha Bijlmermeer". Het event waarvan menig standhouder absoluut geen feitelijke winst maakte, maar uit trots erbij wilde zijn. Het was een festival dat uit liefde en een behoefte aan vrijheidsbeleving mogelijk werd. Een festival van, voor en door de mensen was, en waar flaneren in een groene zomerse omgeving nog mogelijk was.
In 2002 hebben vrienden van het Kwakoe Zomer Festival in de geest van de ontstaansgeschiedenis ervan, een klein monument geplaatst in het Bijlmerpark. Een markering van het feit dat Kwakoe daar ooit eens ook zijn plek heeft verworven. Dit Kwakoe monument is in verband met de herprofilering van het Bijlmerpark tijdelijk verwijderd en door het stadsdeel opgeslagen. De met marmer bewerkte betonnen steen bevatte ook een miniatuurbeeld naar gelijkenis van het Kwakoe standbeeld in Paramaribo. Het comité vrienden van het Kwakoe Zomer Festival zal in overleg met het CBK zorg ervoor dragen dat het monument zo spoedig mogelijk wordt teruggeplaatst om deze - volgens de wens van velen - op termijn te vervangen door een definitief Kwakoe monument. Maar dan wel een herboren Kwakoe. Een trotse en verantwoordelijke vader
geflatteerd door een familie ... waarmee het goed gaat!
